Okotarowanie sceniczne pełni kilka funkcji jednocześnie. Pozwala oddzielić wizualnie scenę od widowni, zasłonić elementy techniczne zascenia, kształtować przestrzeń sceniczną oraz kontrolować ilość światła. Odpowiednio dobrane tkaniny mogą również zwiększyć pochłanianie dźwięku i ograniczyć pogłos w pomieszczeniu.
Okotarowanie sceniczne pełni kilka funkcji jednocześnie. Pozwala oddzielić wizualnie scenę od widowni, zasłonić elementy techniczne zascenia, kształtować przestrzeń sceniczną oraz kontrolować ilość światła. Odpowiednio dobrane tkaniny mogą również zwiększyć pochłanianie dźwięku i ograniczyć pogłos w pomieszczeniu.
W tym artykule o wymogach dotyczących kotar scenicznych wyjaśniamy:
- Jakie wymagania przeciwpożarowe dotyczą okotarowania scenicznego w domach kultury i salach widowiskowych;
- Jakie normy prawne i certyfikaty trudnopalności jakie muszą spełniać tkaniny na kotary sceniczne
- Czym charakteryzują się najpopularniejsze materiały na kurtyny – plusz sceniczny, molton, tkaniny z włókien Trevira CS oraz materiały typu dimout i blackout;
- Na jakie parametry techniczne zwrócić uwagę przy wyborze okotarowania
Czy kotara sceniczna musi mieć atest przeciwpożarowy?
Określenie „atest PPOŻ” jest określeniem potocznym. Polskie przepisy nie wskazują jednego uniwersalnego dokumentu, który byłby właściwy dla każdej tkaniny i każdego zastosowania.
W praktyce potwierdzeniem właściwości materiału może być między innymi:
- sprawozdanie z badań;
- raport klasyfikacyjny;
- świadectwo klasyfikacji;
- certyfikat wydany przez właściwą jednostkę certyfikującą.
Dokument powinien dotyczyć dokładnie tej tkaniny, która ma zostać dostarczona. Powinien umożliwiać identyfikację jej nazwy handlowej, producenta, składu, gramatury, sposobu wykończenia oraz zakresu zastosowania. Samo ogólne oświadczenie sprzedawcy, że materiał jest „trudnopalny”, nie jest wystarczającym potwierdzeniem jego parametrów.
Badania powinny być wykonane przez laboratorium posiadające odpowiednie kompetencje i akredytację obejmującą daną metodę badawczą. Laboratorium wydaje sprawozdanie z badań, natomiast certyfikat może zostać wydany przez jednostkę certyfikującą.
Czym dokładnie jest certyfikat trudnopalności?
Certyfikat trudnopalności to dokument potwierdzający, że materiał (np. taki z którego uszyta jest kotara sceniczna) jest zgodny właściwymi Polskimi Normami dotyczącymi zapalności oraz rozprzestrzeniania płomienia przez wyroby włókiennicze. Potwierdza on między innymi wymagania dotyczące czasu zapłonu i spalania, braku przepalenia określonej nitki oraz braku płonących kropli.
Certyfikaty wydają akredytowane laboratoria badawcze w Polsce i Unii Europejskiej.
Jakie normy przeciwpożarowe dotyczą okotarowania?
Najważniejszymi normami dla trudnopalności materiałów są:
- Norma PN-EN 13773:2004 „Wyroby włókiennicze – Zachowanie się podczas palenia – Zasłony i firanki – System klasyfikacji”. Norma służy do klasyfikowania zachowania podczas palenia wyrobów tekstylnych przeznaczonych między innymi na zasłony, draperie i podobne luźno zawieszone elementy.
- Norma PN-EN 13501-1:2019-02 dotyczy klasyfikacji ogniowej wyrobów budowlanych i elementów budynków na podstawie badań reakcji na ogień. Nie należy automatycznie stosować jej jako jedynej i podstawowej normy dla każdej luźno zawieszonej kotary tekstylnej. Jej zastosowanie zależy od tego, czy dany wyrób jest wyrobem budowlanym i jaki jest jego deklarowany sposób użycia. Z tego względu nie można ogólnie stwierdzić, że każda kotara sceniczna musi posiadać na przykład klasę B-s1, d0. Wymagania należy dobierać do konkretnego wyrobu, jego funkcji, miejsca montażu oraz dokumentacji przeciwpożarowej obiektu.
- Norma DIN 4102-1: jest normą niemiecką. Klasyfikacja, na przykład B1, może stanowić dodatkową informację o właściwościach materiału, ale nie powinna być automatycznie traktowana jako zamiennik dokumentacji wymaganej dla danego zastosowania w polskim obiekcie. W przypadku tkaniny pochodzącej z zagranicy należy sprawdzić, czy przedstawione badania pozwalają potwierdzić spełnienie norm obowiązujących w Polsce.
Kto kontroluje certyfikaty i co grozi za brak odpowiednich atestów?
Państwowa Straż Pożarna przeprowadza czynności kontrolno-rozpoznawcze w celu sprawowania nadzoru nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych. W ramach kontroli zarządzający obiektem może zostać zobowiązany do okazania dokumentacji dotyczącej zastosowanych materiałów i wyposażenia. W przypadku naruszenia przepisów przeciwpożarowych uprawnieni strażacy mogą również nakładać grzywny w drodze mandatu karnego.
Nie istnieje jednak jedna automatyczna kara za brak dokumentu nazywanego „atestem PPOŻ”. Konsekwencje zależą od rodzaju naruszenia, stopnia zagrożenia, podstawy prawnej oraz ustaleń właściwego organu.
Przegląd najpopularniejszych materiałów na kotary sceniczne
Plusz dekoracyjny – elegancki materiał na kurtyny
Plusz sceniczny jest często wykorzystywany do wykonywania kurtyn głównych, lambrekinów oraz reprezentacyjnych elementów okotarowania. Jego gęsta powierzchnia dobrze pochłania światło, nadaje scenie klasyczny, elegancki wygląd.
Nie każdy plusz jest jednak wykonany ze 100% bawełny. Na rynku dostępne są między innymi:
- plusze bawełniane;
- plusze poliestrowe;
- plusze wykonane z trwale trudnopalnych włókien poliestrowych;
- tkaniny mieszane.
Plusz bawełniany może uzyskiwać ograniczoną palność dzięki impregnacji. W takim przypadku należy sprawdzić, czy środek impregnujący zachowuje skuteczność po praniu, czyszczeniu, zawilgoceniu lub upływie określonego czasu. Konieczne może być przestrzeganie specjalnej metody konserwacji albo okresowe ponowne zabezpieczenie materiału.
Cięższy, odpowiednio ułożony plusz może zwiększać pochłanianie dźwięku i ograniczać odbicia akustyczne. Nie oznacza to jednak, że każda kotara pluszowa posiada potwierdzone parametry akustyczne. Jeżeli są one istotne dla inwestycji, należy wymagać wyników badań konkretnej tkaniny.
Trevira CS – trwale trudnopalne włókna poliestrowe
Trevira CS jest marką trwale trudnopalnych włókien i przędz poliestrowych. Właściwości ograniczające palność są wbudowane w strukturę włókna, a nie uzyskiwane wyłącznie przez powierzchniową impregnację. Dzięki temu nie powinny zostać usunięte podczas prawidłowego użytkowania i prania zgodnego z instrukcją producenta.
Tkanina 100% poliester
Poliester jest łatwy w pielęgnacji, stosunkowo odporny na zagniecenia i dostępny w szerokiej gamie kolorystycznej. Może być wykorzystywany do wykonywania dekoracji, przesłon, blend i elementów maskujących.
Należy jednak podkreślić, że zwykła tkanina wykonana w 100% z poliestru nie jest automatycznie tkaniną trudnopalną. O właściwościach trudnozapalnych decyduje zastosowane włókno (np. Trevira CS).
Przy zakupie nie wystarczy więc informacja o składzie „100% poliester”. Konieczne jest sprawdzenie dokumentacji odnoszącej się do reakcji tkaniny na ogień.
Molton sceniczny
Molton jest najczęściej wykonywany z bawełny, chociaż dostępne są również inne wersje materiałowe. Bawełniany molton trudnopalny zazwyczaj uzyskuje odpowiednie właściwości dzięki impregnacji. Należy więc przestrzegać instrukcji czyszczenia i sprawdzić, czy producent przewiduje konieczność ponownej impregnacji.
Nie można ogólnie stwierdzić, że każdy molton spełnia wymagania przeciwpożarowe. Potwierdzenie musi dotyczyć konkretnego produktu
Jego matowa powierzchnia ogranicza niepożądane odbicia światła, dlatego dobrze sprawdza się w realizacjach teatralnych, koncertowych, targowych i eventowych.
Dimout i blackout – kontrola ilości światla
Określenia dimout i blackout odnoszą się przede wszystkim do zdolności materiału do ograniczania przenikania światła. Nie są klasami odporności ogniowej ani potwierdzeniem trudnopalności.
Tkaniny typu dimout ograniczają przenikanie światła, natomiast materiały typu blackout są przeznaczone do uzyskiwania bardzo wysokiego stopnia zaciemnienia. Dokładna wartość, na przykład 90%, 95% lub 100%, zależy od konkretnego produktu, jego koloru, konstrukcji i sposobu badania. Nie należy przypisywać wszystkim materiałom dimout jednego, stałego poziomu zaciemnienia.
Niezależnie od deklarowanego stopnia zaciemnienia należy osobno zweryfikować dokumentację dotyczącą zachowania tkaniny podczas pożaru.
Kotary sceniczne z dimoutu blokują do 90% światła, a więc sprawdzą się jako zaciemnienie w miejscach, gdzie zależy nam na ograniczeniu światła.
Na co, poza atestem PPOŻ. zwrócić uwagę przy wyborze tkaniny kurtynowej?
Właściwości akustyczne i tłumienie dźwięku
Kotary mogą zwiększać pochłanianie dźwięku, ograniczać jego odbicia i wpływać na czas pogłosu. Nie należy jednak utożsamiać pochłaniania dźwięku z izolacyjnością akustyczną. Zwykła kotara sceniczna nie musi skutecznie chronić przed hałasem dochodzącym z sąsiednich pomieszczeń lub z zewnątrz.
Na efekt akustyczny wpływają między innymi:
- rodzaj i masa tkaniny;
- powierzchnia okotarowania;
- stopień marszczenia;
- liczba warstw;
- odległość tkaniny od ściany;
- geometria i kubatura pomieszczenia;
- częstotliwość dźwięku.
Badania nad tkaninami akustycznymi potwierdzają, że sposób zawieszenia i ułożenia materiału może wpływać na jego zdolność pochłaniania dźwięku. W przypadku obiektów o podwyższonych wymaganiach akustycznych warto wykonać projekt lub analizę akustyczną zamiast dobierać materiał wyłącznie na podstawie jego gramatury.
Stopień zaciemnienia (Blackout / Dimout)
Stopień zaciemnienia powinien być dobrany do funkcji pomieszczenia. Inne wymagania może mieć sala teatralna z kontrolowanym oświetleniem scenicznym, a inne wielofunkcyjna sala domu kultury lub szkoły z dużą ilością światła dziennego.
Materiały różnią się względem siebie ilością przepuszczanego światła, co wynika z ich struktury. Struktura ta, wpływa także na ich właściwości akustyczne – dlatego jedna tkanina sprawdzi się lepiej, gdy potrzebujemy izolatora dźwięku, a druga, gdy chcemy odgrodzić się od dźwięków płynących z zewnątrz.
Gramatura tkaniny i ciężar okotarowania
Wyższa gramatura może pomagać w ograniczaniu przenikania światła i zwiększać pochłanianie dźwięku, ale sama w sobie nie przesądza o właściwościach przeciwpożarowych, akustycznych ani zaciemniających.
Łączna masa okotarowania musi być dostosowana do nośności konstrukcji, do której system jest mocowany, mechanizmu kurtynowego oraz napędu.
Sposób konserwacji
Wraz z okotarowaniem dostawca dostarcza dokumentację tkaniny. Należy przechowywać ją przez cały okres jej użytkowania. Trzeba również przestrzegać zaleceń dotyczących prania, czyszczenia, prasowania, stosowania detergentów, ponownej impregnacji, dopuszczalnej liczby cykli konserwacyjnych.
Dotyczy to szczególnie tkanin, których właściwości ograniczające palność zostały uzyskane przez impregnację powierzchniową. Nieprawidłowe czyszczenie może zmienić ich właściwości.
Gdzie zamówić kotarę sceniczną przeciwpożarową?
Dobrze dobrana kotara sceniczna, posłuży przez wiele lat. Dlatego właśnie przy wyborze kurtyny scenicznej warto sięgnąć po profesjonalną pomoc. BSC System zajmuje się doborem tkanin, projektowaniem, szyciem i montażem okotarowania scenicznego, w tym kurtyn głównych, kulis, paludamentów, lambrekinów i horyzontów. Materiał oraz sposób wykonania dobieramy do funkcji sceny, wymagań określonych dla konkretnego obiektu. Dowiedz się więcej.
